Η ζωή του Λαθαρίγιο ντε Τόρμες

by Ανωνύμου | Literature & Fiction |
ISBN: 9789606624063 Global Overview for this book
Registered by maltrebus of Athens - Αθήνα, Attica Greece on 11/9/2013
Buy from one of these Booksellers:
Amazon.com | Amazon UK | Amazon CA | Amazon DE | Amazon FR | Amazon IT | Bol.com
2 journalers for this copy...
Journal Entry 1 by maltrebus from Athens - Αθήνα, Attica Greece on Saturday, November 09, 2013
Στην Ισπανία του 16ου αιώνα, ένας ντελάλης στοΤολέδο, ο Λαθαρίγιο ντε Τόρμες, εξιστορεί σ' ένα γράμμα πώς κατάφερε από μικρό παιδί να επιβιώσει παρά τη φτώχια και τους άσπλαχνους αφέντες του, και γιατί ανέχεται να μοιράζεται τη γυναίκα του με τον αρχιπρεσβύτερο της ενορίας. Ο αφηγητής είναι ένα παιδί του δρόμου που διηγείται τα βάσανά του και τις πονηριές που σκαρώνει για να μην πεθάνει από την πείνα. Μέχρι που τέλος, έχοντας πάρει σκληρά μαθήματα από τη ζωή, μαθαίνει το συμφέρον του και καταλήγει κυνικός και υποκριτής σαν όλους. Ο Λαθαρίγιο είναι πανέξυπνος, με διαβολεμένο χιούμορ και διεισδυτική ματιά που στηλιτεύει: άνθρωποι απ' όλες τις τάξεις, η εκκλησία και οι εκπρόσωποι της εξουσίας, όλοι παρουσιάζονται με εξαιρετική γλαφυρότητα που αποκαλύπτει την υποκρισία, τη φιλαργυρία και τη ματαιοδοξία της εποχής. Γραμμένο γύρω στα 1554, από συγγραφέα που θέλησε να παραμείνει ανώνυμος, το σατιρικό αυτό κείμενο είναι από τα σημαντικότερα έργα των ισπανικών γραμμάτων, καθώς διαφοροποιείται από τη μεσαιωνική λογοτεχνία της εποχής και ανοίγει το δρόμο για το σύγχρονο μυθιστόρημα.

Και μια κριτική.

Πριν από μερικά χρόνια έτυχε να ξεφυλλίσω κάποιες πηγές για να πληροφορηθώ περισσότερα για την έννοια του πικαρέσκου μυθιστορήματος. Συνάντησα εκεί, όπως ήταν φυσικό, το «Η ζωή του Λαθαρίγιο ντε Τόρμες», οι περιπέτειες και τα παθήματά του, ένα έργο γραμμένο το 1554. Το περίεργο(;) είναι ότι σε κάποιο λεξικό δίπλα στον τίτλο αναφερόταν και ως συγγραφέας ο Ντιέγκο Χιουρτάντο ντε Μεντόζα. Κάτι που σήμερα, εάν κρίνω από την παρούσα έκδοση που έχει επιμεληθεί η Ισμήνη Κανσή -γλαφυρότατη μεταφράστρια του χαριτωμένου αυτού μυθιστορήματος-, αμφισβητείται. Πιθανόν πίσω από το όνομα Μεντόζα να κρυβόταν ο άγνωστος συγγραφέας αυτού του, θεμελιακού για το ρεαλιστικό μυθιστόρημα, βιβλίου, που θα είχε τους λόγους του να μη θέλει τη δημοσιότητα με την αληθινή του υπογραφή σε ένα κείμενο τόσο ασεβές για τα συντηρητικά ήθη της εποχής.

Ομως, οι καιροί άλλαζαν και η Αναγέννηση έπρεπε να εκφράσει τις ιστορικές νομοτέλειες. Οπότε αφηγήσεις όμοιες με αυτές του «...Λαθαρίγιο» αναπόφευκτα, αργά ή γρήγορα, θα έβλεπαν το φως. Η «μαζικότητα» της ισπανικής πραγματικότητας, που ερχόταν μοιραία στο προσκήνιο σε εκείνη τη συγκυρία, δεν ήταν δυνατόν να μην αφήσει το αποτύπωμά της. Ετσι, τον 16ο αιώνα, κατά τον οποίο η Ισπανία περνούσε τον «χρυσούν αιώνα» της, ο προβολέας αναγκαστικά θα έπεφτε και προς τη μεγάλη μάζα για να αναδείξει τα πάθη της. Ο αφηγητής, λοιπόν, εγκαταλείπει άμβωνες και ποικίλες Αυλές για να μιλήσει με τρόπο καινοφανή για παράδοξα, «χαμηλής πτήσεως» ήθη, κάθε άλλο, δηλαδή, παρά υψιπετή.

Καίριο παράδειγμα ο «...Λαθαρίγιο», που είναι ένα αντι-έπος, το απολύτως καθημερινό χρονικό, αντιδραματικό όσον αφορά το θέμα και τους λογοτεχνικούς τρόπους του. Πρόκειται για ένα έργο καθαρώς εισηγητικό της ρεαλιστικής γραφής και ιδρυτικό των υποειδών που θα γεννηθούν από αυτήν μεταγενέστερα, μέχρι τις μέρες μας. Γιατί από πλευράς γλωσσικής μορφής, θέματος και εσωτερικής εξέλιξης της δράσης, τα ευρήματα και οι τεχνικές που προτείνει ανοίγονται σε διάφορα, πρωτότυπα για την εποχή πεδία, εκμεταλλεύσιμα για τη μετέπειτα αφηγηματικότητα.

Η απλή, πρωτοπρόσωπη, γλώσσα του, ισοϋψής με το στόρι που παρακολουθεί την ...ευρηματική διαδρομή επιβίωσης ενός πειναλέου πιτσιρικά, η ανηθικιστική του στάση απέναντι στο όλο πρόβλημα (η συμμετοχή στον ενστικτώδη αγώνα του νεαρού), οι αποκρύψεις των προθέσεων της γραφής και η ανέλιξη του ήρωα, που γίνεται με όρους διαλεκτικούς, θα έλεγα, συνιστούν νεοπαγή στοιχεία, ληξιαρχικά της κυρίαρχης λογοτεχνίας μας.

Ιδίως ως προς τον τελευταίο συντελεστή χρειάζεται να σημειωθεί ότι για πρώτη φορά μια αφήγηση πηγαίνει κόντρα στους ανεξέλικτους ήρωες της επικής, μεσαιωνικής λογοτεχνίας και δραματουργίας, προτείνοντας έναν χαρακτήρα ανοιχτό στις επιδράσεις της κοινωνικότητας, ενός κόσμου πρόθυμου στις παντοειδείς αλλαγές.

Ηρωας του μυθιστορήματος, ένας κατεργαράκος, μικρός υπηρέτης, γιος μιας παραδουλεύτρας/πόρνης και ενός μυλωνά, που περνάει διαδοχικά από διάφορους αφέντες: ζητιάνους, ιερωμένους, έναν ιππότη/ιδαλγό, έναν καπελάνο κ.λπ. Οι τελευταίοι περιγράφονται με τα μελανότερα χρώματα, εξοντωτικά: είναι παραδόπιστοι, οπισθόβουλοι και άσπλαχνοι, πλην του ιππότη, που είναι αξιοθρήνητος, και αυτός ελεεινής, κατά βάθος, μορφής, προαναγγέλοντας τον πρωταγωνιστή τού Θερβάντες, λίγο μεταγενέστερο.

Εάν συμβαίνει τις περισσότερες φορές ένα κλασικό έργο μοιραία να καταλήγει, τελικά, σε επετειακό δώρο, όπως έχει λεχθεί προσφυώς: με άλλα λόγια, να μη διαβαστεί ποτέ, έχοντας ενσωματωμένη μόνο μια φετιχιστικού τύπου αξία, τούτο εδώ το ξεκαρδιστικό και μαζί ιλαροτραγικό μυθιστόρημα λειτουργεί ακόμα, αν μη τι άλλο, ευφραντικά... Διαθέτει μια αξιοζήλευτη διαχρονικότητα, τηρουμένων των αναλογιών, την ίδια που το συνόδευσε τις πρώτες δεκαετίες μετά την έκδοσή του. Γιατί η επιτυχία άμα τη εμφανίσει υπήρξε τεράστια. Το ακολούθησε, μάλιστα, ένα άλλο μυθιστόρημα μιμητικό, με συγγραφέα τον Ματέο Αλεμάν, το «Ο τυχοδιώκτης Γκουρμάν ντε Αλφαράτσε». Μόνο που ο τελευταίος δεν στάθηκε στο ύψος των περιστάσεων και ηθικολογώντας υπονόμευσε το αποκλίνον θέμα του, μη βρίσκοντας τον στόχο, όπως ο ...ανώνυμος του «Λαθαρίγιο».

Το κορυφαίο, σύμφωνα με τις γραμματολογικές πληροφορίες, μυθιστόρημα του είδους εκδόθηκε το 1618, με συγγραφέα τον Βιθέντε Εσπινάλ, και πρόκειται για τις «Αφηγήσεις της ζωής και των περιπετειών του Εσκουντέρο Μάρκος ντε Ομπρεγκόν», που θα ήταν καλό να το δούμε μεταφρασμένο στα ελληνικά. Και για να τελειώνει η καταλογογράφηση να πούμε ότι με το είδος ασχολήθηκε, μεταξύ άλλων, και ο κλασικός Φραντζίσκο Γκομέζ Κεβέδο, ο λυρικός ποιητής, φιλόσοφος και χιουμορίστας συγγραφέας, μεγάλη μορφή των ισπανικών γραμμάτων.

Με λίγα λόγια, το «μοντέρνο» μυθιστόρημα που εγκαινιάζεται με τα παραπάνω έργα, θα καλλιεργηθεί με πάθος θα έλεγε κανείς, γιατί οι νεοφώτιστοι συγγραφείς είχαν ανακαλύψει φλέβα χρυσού στα νέα κοινωνικά δεδομένα, τα οποία η δυτική αναγέννηση έφερνε στο φως γεναιόδωρα, μετά τη μεσαιωνική συμπίεση.

Δεν είναι τυχαίο ότι ο ήρωας του παρόντος μυθιστορήματος ονομάζεται Λαθαρίγιο, δηλαδή Λάζαρος, ο οποίος ανέστη ...ενταφιασμένος επί αιώνες λόγω της καθυστέρησης των ηθών. Λάζαρος, λοιπόν, γιατί επιβάλλεται να εισέλθει σε περιοχές όπου η νέα γλώσσα θα πάρει τη ρεβάνς. Η συνείδηση του ήρωα αναπαράγει τον μέσο όρο, που σκοπεύει άνευ όρων και ορίων στην επιβίωση. Είναι η καινή ηθική μιας εποχής που ανοίγεται πλησίστια στο μέλλον για να μας συναντήσει, ένα κείμενο ανοιχτό, ένας μπούσουλας για να ξαναγραφτεί χιλιάδες φορές με παραλλαγές. Είναι ο άλλος, ο ασεβής μύθος που έχει γεννηθεί με πρόσημο εναντιωματικό απέναντι στην παράδοση, ο οποίος πρόκειται να δημιουργήσει, βέβαια, τη δική του ιερή, εδραία επικράτεια μέσα στον χρόνο...

Από την άλλη, μπορεί κανείς να αντιμετωπίσει αυτήν την τότε πρωτοποριακή στάση, την αρνητική συμπεριφορά του ήρωα (που είναι κλέφτης, ακόμα και κερασφόρος στο τέλος, αφού κάνει τα στραβά μάτια μπροστά στην απιστία της συζύγου του), ως μία ας την πούμε διαλεκτική επιλογή: η καθόλα διαφοροποιημένη ηθική του Λαθαρίγιο εν σχέσει προς τους κρατούντες και τις ιδέες τους είναι ένα μάθημα αντιπαράθεσης λόγου, περίπου κάτι σωκρατικό, όπου τα αντίθετα διαλέγονται. Χωρίς κάτι διδακτικό, να τονίσουμε, αφού το συμπέρασμα μετακυλίεται στον αναγνώστη, ιδού το νεωτερικό του πράγματος...

Με το βιτριολικό αυτό μυθιστόρημα, του οποίου τον εκρηκτικό μηχανισμό μπορούμε να τον υποψιαστούμε ακόμα και σήμερα, όπως προείπα, χάρη στις φαινομενικά αθώες χειρονομίες του, τα ελευσίνια μυστήρια έχουν καταργηθεί, τα μυστικά αποσφραγίζονται και το παιχνίδι της λογοτεχνίας αρχίζει να αφορά περισσότερους. Εκδημοκρατισμός, λοιπόν, της γραφής; Ας μην το δούμε αποκλειστικά έτσι, αλλά στον συγκεκριμένο χορό μπαίνουν και άλλοι μέτοχοι προοικονομώντας ένα σκηνικό πολύ διαφορετικό από πριν. Αυτό και μόνο το τελευταίο ατού, να το ξαναπούμε, δίνει στον «Λαθαρίγιο» τα εύσημα..



ΤΑΣΟΣ ΓΟΥΔΕΛΗΣ

ΒΙΒΛΙΟΘΗΚΗ - 23/02/2007

Journal Entry 2 by maltrebus at Athens - Αθήνα, Attica Greece on Wednesday, October 01, 2014
Καταλαβαίνω πολύ καλά τον λόγο που ο συγγραφέας θέλησε να παραμείνει ανωνυμος. Η ιερά εξέταση θα έκανε για αυτόν ένα ωραιότατο auto-da-fé με προσάναμμα το βιβλίο του. Βλάσθημο, γεμάτο χιούμορ και ειρωνία εναντίον κάθε είδους εξουσίας γονικής, ταξικής, θρησκευτικής. Τόσο σύγχρονο σα να γράφτηκε τώρα. Τελικά το καλό χιούμορ είναι διαχρονικό.

Journal Entry 3 by maltrebus at Homesick café in Athens - Αθήνα, Attica Greece on Sunday, October 26, 2014

Released 5 yrs ago (10/26/2014 UTC) at Homesick café in Athens - Αθήνα, Attica Greece

WILD RELEASE NOTES:

~~~~~ ΓΙΑ ΤΟΝ ΕΠΟΜΕΝΟ ΑΝΑΓΝΩΣΤΗ ~~~~~
Καλωσήρθες στο BookCrossing!
Γράψε αν θες ένα μικρό σχόλιο για το πού και πώς βρήκες το βιβλίο. Δεν χρειάζεται να γραφτείς στο site για να γράψεις σχόλιο παρακάτω - μπορείς να παραμείνεις ανώνυμος!
Διάβασε το βιβλίο, αν θέλεις, και μετά βοήθησέ το να συνεχίσει το ταξίδι του αφήνοντάς το κάπου (σε ένα παγκάκι, σε έναν τηλεφωνικό θάλαμο, στο προαύλιο του σχολείου, στο τραπεζάκι μιας καφετέριας, κλπ.) για να το βρει κάποιος όπως το βρήκες κι εσύ. Μπορείς ακόμη να το χαρίσεις σε κάποιον φίλο σου!

Μπορείς να συναντήσεις άλλους Έλληνες BookCrossers στο Ελληνικό Φόρουμ του site για να σου εξηγήσουν ό,τι χρειάζεσαι να ξέρεις. Επίσης μπορείς να ρίξεις μια ματιά στον Ταξιδιωτικό Οδηγό BookCrossing και στο Ελληνικό Bookrossing wiki που θα σου λύσουν κάποιες απορίες για τη λειτουργία του site.

Για να αφήσεις σχόλιο (αρχικά να με ενημερώσεις ότι βρήκες το βιβλίο!), γράψε (επάνω αριστερά στο "Enter a BCID") τον κωδικό αριθμό που βρίσκεται στην ετικέτα μέσα στο βιβλίο, και πάτα "Go".
Ευχαριστώ, και καλή ανάγνωση!

Καλό ταξίδι βιβλιαράκι!




~~~~~ FOR THE NEXT READER ~~~~~
Welcome to BookCrossing!
Write if you want a short entry about how and where you found this book. You don’t have to register to this site to do so, you can remain anonymous.
Read the book if you wish and then help it continue its trip by leaving it in a public place (a bench, a coffee-shop table, a phone booth etc) for someone to find it the same way you did. You may even give it to a friend to read!

You may find us Greek at BookCrossers Greek Forum of this site.

To leave a comment (and let me know you found the book) write (on the top left “Enter BCID”) the code number you will find on the label inside the book and click “Go”
Thank you and enjoy reading this!

Bon Voyage little book!


Journal Entry 4 by kriskross at Athens - Αθήνα, Attica Greece on Monday, October 27, 2014
Μπαίνοντας στο Homesick για την μηνιαία συνάντηση Bookcrossing βρήκα τον maltrebus. Έλα να δεις έφερα πολλά βιβλία, μου λέει. Πήρα την ζωή του Λαθαρίγιο ντε Τόρμες. Κάτι μου άρεσε σε αυτό το εξώφυλλο, στα χρώματα, στον τίτλο, ειδικά όταν διάβασα "Οι κλασικοί" και "ανώνυμου". Λίγο αργότερα σε μια ταβέρνα μετά από συζητήσεις έβγαλα πάλι το βιβλίο από την τσάντα μου και το κοίταξα. Να μια ευκαιρία να μάθω την πικαρέσκα λογοτεχνία.

Are you sure you want to delete this item? It cannot be undone.